Na przełomie 4 i 3 tysiąclecia p.n.e. rozpoczyna się rozpad wspólnoty indoeuropejskiej.

Języki indoeuropejskie:

najwcześniej wyodrębniła się grupa ludów anatolijskich, która zajęła tereny dzisiejszej Turcji. (nie zachowały się) to m.in. hetycki

Na wschód od centrum poszły ludy, które określamy mianem tocharskich. Język tocharski to najpóźniej odkryty język indoeuropejski.

Na południe udali się przodkowie starożytnych Greków, język grecki i wymarły staro macedoński.

Zachodnią gałąź rodziny indoeuropejskiej utworzyły w rejonie górnego biegu Renu i Dunaju plemiona italoceltyckie.
Po rozpadzie: grupa plemion italskich – Łacina w postaci ludowej stała się podstawą nowożytnych języków romańskich, takich jak włoski, francuski, hiszpański, portugalski, kataloński, prowansalski, retoromański (używany w Szwajcarii, a także w Austrii i północnych Włoszech), sardyński, rumuński i mołdawski.

Z drugiej gałęzi wspólnoty italoceltyckiej wyłoniły się plemiona celtyckie, ( irlandzki, szkocki, walijski i bretoński).

Północną grupę plemion indoeuropejskich stanowili Germanie. Zajęli oni Skandynawię, wyspy duńskie, Półwysep Jutlandzki i pas lądu na południe od niego. (język gocki zapisy z IV w. n.e
Germańska rodzina j. języka niemieckiego, angielskiego, holenderskiego, flamandzkiego (w Belgii) fryzyjskiego (w Holandii), szwedzkiego, duńskiego, norweskiego, islandzkiego i farerskiego (na Wyspach Owczych) jidzisz (język Żydów europejskich) i afrikaans (język kolonistów Afryki Południowej).

Języki indoirańskie:,- sanskryt, języki nowoindyjskie, nowoirańskie (m.in. perski, afgański, tadżycki, kurdyjski, osetyński) i dardyjskie (języki mieszkańców północno-zachodnich Indii, północnego Pakistanu i górnych rejonów Afganistanu). Język europejskich Cyganów. Ormiański (mający te same źródła co wymarły frygijski).

Albański (z grupy języków illiryjskich).

Dialekty centralne indoeuropejszczyzny: dały początek językom bałtyckim: litewski i łotewski (wymarłe języki Bełtów to m.in. kurski, jaćwieski i pruski.

Języki słowiańskie: polski, czeski, słowacki, górno- i dolnołuzycki, rosyjski, ukraiński, białoruski, serbsko-chorwacki, słoweński, bułgarski i macedoński. Do wymarłych połabski i staro-cerkiewno-słowiański utworzonym na użytek misyjny, z języka słowiańskich mieszkańców okolic dzisiejszych Salonik, przez Cyryla i Metodego w IX wieku.

Nieindoeuropejskie np. Etruskowie, Liguryjczycy i Sardyńczycy na południu, Piktowie i Kaledowie na Wyspach Brytyjskich i Iberowie na Pólwyspie Pirenejskim. Do dziś język baskijski (na pograniczu Hiszpanii i Francji)

Języki ugrofińskie – w Europie na Bałkanach (Język węgierski) i na północnym wschodzie (język fiński, estoński, lapoński, karelski i in.). Języki ugrofińskie należą do uralskiej grupy językowej.

Rodzina chińsko-tybetańska. ; chiński, tybetański, birmański, wietnamski, syjamski, laotański. A japoński i koreański – języki genetycznie izolowane.

Języki ałtajskie: tereny środkowej Azji, następnie zdobyły (ludy) kolejno obszary zachodniej i południowej Azji, Anatolię (dzisiejszą Turcję), docierając na Bałkany.
Do współcześnie używanych języków tej rodziny zaliczamy m.in. język turecki, mongolski, tatarski, kirgiski, kazachski (kazaski), uzbecki, azerbejdżański i mandżurski. przodkowie Bułgarów

Rodzina semito-chamicka. Ludy z Półwyspu Arabskiego. zasięg objął południowo-zachodnie wybrzeża Morza Śródziemnego, całą Afrykę Północną, a w czasie rozprzestrzeniania się islamu (w czasach nowożytnych) – także część Europy (dzisiejsza Hiszpania).
Znanych z Biblii i innych dawnych przekazów, m.in. Fenicjanie, Akadowie, Aramejczycy, Moabici, Kanaanejczycy, Izraelici i starożytni Egipcjanie. Współcześnie – język arabski -język Koranu – obejmuje tereny islamskie Afryki Północnej i Półwyspu Arabskiego. Hebrajski. i -język nowohebrajski, który po drugiej wojnie światowej stał się językiem państwowym Izraela.

Klasyfikacja genetyczna (geograficzna)

Języki kaukaskie. ok. 40 języków (m.in. język gruziński, czeczeński, abchaski, inguski, awarski .

Języki uralskie. ponad 30 , m.in. wspomniane języki ugrofińskie, języki samojedzkie (m.m. nieniecki, używany na terenach północno-zachodniej Rosji). Wschodnie tereny pól-nocnej Azji związane są z grupą języków paleoazjatyckich , języki eskimosko-aleuckie, używane w Azji, ale też na Alasce, w Kanadzie i na Grenlandii.

Języki drawidyjskie ponad 20 języków, występują w południowej części Półwyspu Indyjskiego i na wyspie Cejlon. To języki: tamilski, kanaryjski i telegu.

Języki austroazjatyckie – obszar Indochin, język khmerski.

Grupa języków austronezyjskich – używane na wyspach Oceanu Indyjskiego i Spokojnego m.in. języki tajwańskie, filipińskie, celebeskie, indonezyjskie i polinezyjskie.

Grupa języków papuaskich – kilkaset drobnych języków mieszkańców Nowej Gwinei i niektórych wysp Melanezji

Grupa języków australijskich- języki rdzennych mieszkańców Australii (ponad 200)

W Afryce mamy – poza semito-chamickich – środkowoafrykańskie – ponad lOOO języków, w tym wielka rodzina języków bantu (suahili). rdzenni mieszkańcy południowej Afryki używają ok. 50 języków z rodziny buszmeńsko-hotentockiej.

W Ameryce Indian amerykańskich. języki: hopi, nawajo, nutka, sju (język Siouksów), czerokeski i in.

Występowanie pierwszej z nich prowadzi do powstawania rodzin i grup języków pokrewnych, występowanie drugiej – do powstawania lig językowych.

Np.: bałkańska liga językowa to przykład wspólnoty, gdzie między językowe podobieństwo dotyczy i słownictwa, i gramatyki.

Ale istnieją i inne typy lig – wspólnoty oparte wyłącznie na podobieństwie słownikowym. Do takiej wspólnoty należy także polszczyzna. Jest to europejska (a właściwie: europejsko-amerykańska) wspólnota słownikowa, obejmująca poza częścią języków indoeuropejskich również niektóre języki z innych rodzin (fiński, węgierski).

Każdy z tych języków zostawia w siłownikach ślad w postaci zapożyczeń właściwych, takich jak międzynarodowe przyrostki i przedrostki (np. łac. -ismus, fr. -age, ang. -ing) czy międzynarodowe wyrazy (np. łac. cultura, fr. ballon, ang. sport).

Pozajęzykowe przyczyny:
podobnym środowiskiem geograficznym i przyrodniczym,

wspólna historia znajdująca swe odzwierciedlenie w istnieniu międzynarodowych słów nazywających formy ustrojowe i kierunki polityczne (demokracja, faszyzm, feudalizm, socjalizm).

kontakty: polityczne, gospodarcze, kulturalne, naukowe. Ich efektem są zapożyczenia, międzynarodowe słowa, jak: biznes, eksport, administracja

Europejską ligę językową spajają przede wszystkim jawne podobieństwa słownikowe: międzynarodowe przyrostki i przedrostki (.-acja, -ista, anty-, ekstra- itd.) i międzynarodowe wyrazy (atom, kakao, lampa, wino itd.) oraz międzynarodowe wyrażenia (a priori, vice versa itp.).

- języki mieszane, które powstały z języków kolonizatorów (zwykle z ich uproszczenia) na jakiejś lokalnej bazie językowej. Języki takie noszą nazwę języków kreolskich i pidżynów.

Języki sztuczne. wymyślone przez ludzi:
-volapiik, utworzony w końcu lat siedemdziesiątych XIX wieku przez J. M. Schleyera.
-w końcu XIX wieku (na bazie języków romańskich) przez Polaka Ludwika Zamenhofa, znany pod nazwą esperanto.
-ido.
-interlingua

-języki programowania, używane do pisania programów komputerowych (np. BASIC, ALGOL, PASCAL i in.).

Podstawy klasyfikacji różne elementy mowy: fonologiczne, prozodyczne, morfologiczne, składniowe, leksykalne itp.

- typologia języków według kryterium morfologicznego – pozwala wydzielić języki fleksyjne, aglutynacyjne, alternacyjne, analityczne i polisyntetyczne.

W językach fleksyjnych podstawowymi jednostkami gramatycznymi są morfemy (zwykle końcówki), w których skumulowana jest pełna informacja gramatyczna.

Języki aglutynacyjne przypominają języki fleksyjne, gdyż także wykorzystują w funkcji gramatycznej morfemy. Morfemy

W językach alternacyjnych, do których zalicza się przede wszystkim języki semickie, funkcje gramatyczne pełnią różnego rodzaju wymiany głoskowe.

Typ języków analitycznych wykorzystuje w funkcji gramatycznej wyrazy posiłkowe (por. polski wyraz będę w formie będę czytać). Do języków analitycznych zaliczamy język chiński, angielski, nowoperski, bułgarski i in.

Języki polisyntetyczne (zwane też inkorporacyjnymi), to mamy tu do czynienie z informacją gramatyczną włączaną na różne sposoby do podstawowych jednostek ciągu językowego (wyrazów-zdań). Ten typ języków reprezentują języki paleoazjatyckie, Indian amerykańskich czy niektóre języki kaukaskie.

Właściwości prozodyczne języków, czyli funkcję czy rodzaj akcentu, intonacji czy iloczasu.
Do języków prozodycznych, w których te cechy wykorzystywane są w funkcji gramatycznej, zalicza się język rosyjski, czeski czy łaciński.

Polszczyzna i wiele innych języków należy do języków nieprozodycznych. Ze względu na akcent wyróżniamy języki o stałym i niestałym akcencie.

Wśród języków o stałym akcencie mamy języki, w których akcent pada na początek wyrazu (np. czeski, węgierski, fiński, mongolski), na koniec (język francuski, armeńsłd, khmerski), na przedostatnią sylabę w wyrazie (język polski, włoski) czy na trzecią od końca (język macedoński).

teoria nostratyczna. Twóra językoznawca Hokier Pedersen, przedstawiciei – Rosjanin Władysław Illicz-Switycz. Według teorii nostratycznej można mówić o wspólnym prajęzyku dla języków indoeuropejskich, semito-chamickich, ałtajskich, uralskich, drawidyjskich i kaukaskich. Dowodem na wspólne źródło tych języków jest podobieństwo zaimków osobowych oraz sposobu wyrażania negacji.

- jest wiela źródeł języków używanych przez człowieka, – poligenezy mowy ludzkiej.